internetin faydaları
« Önceki |
Yen, Japonyanın parasal değer birimi olarak 1871’de Shinka Jörei’in (Yeni Para Yasası) yürürlüğe girmesinden sonra belirlendi. Yeni kurulmuş olan Meiji hükümeti, Edo döneminin (1600-1868) karmaşık para sistemini değiştirmek için bir desimal sistem getirdi. 1/100 yen 1 sen’ e, 1/10 sen ise 1 rin’ e eşitti. Yeni para yasası yen’i 1 Meksika dolarına (O zamanki doğu Asya ticaretinin standart birimi) eşdeğer olan 1.5 gram altın paritesine sabitleyen bir altın standardı getirdi. Bununla beraber, güncel olan uygulamada ise 1 yen 374 gram (13.2 oz) gümüşe eşitti ve sistem gümüş standardı olarak çalışmaktaydı.
1877’de Satsuma İsyanı patlak verince hükümet askeri masraflarını karşılayabilmek amacıyla bol miktarda konvertibıl olmayan nitelikte para basımına gidince bu yüksek enflasyona neden oldu. Enflasyonu frenlemek ve kalıcı ve konvertibıl nitelikte bir para sistemi tesis etmek gereği duyan maliye bakanı Matsukata Masayoshi, Japon finansal ve para sistemlerinde reform getiren bir dizi uygulama başlattı. 1882’de Japonya’nın merkez bankası olan Bank of Japan kuruldu. 1884’de hükümet konvertibil para yasasını yürürlüğe soktu ve bunu takibeden yılda merkez bankası gümüşe konvertibıl yeni banknotları piyasaya sürdü.
Japonya, 1897’de yeni bir para yasasının yürürlüğe girmesi ile birlikte altın standardına geri döndü. Yeni yasa, hükümet ve ulusal bankalarca piyasaya sürülmüş olan banknotların sirkülasyondan geri çekilmesini ve Bank of Japan’ı yeni banknot basımınında tek yetkili olmasını öngörüyordu. 1 yen 0.75 gram (0.03 oz) altın değerinde olup 0.50 Amerikan dolarına eşdeğerdi. Japonya 1917 Eylül’ünde I. Dünya Savaşı’nın patlak vermesinden sonra diğer kalkınmış ülkeleri takibederek altın standardını terketti ve altın ihracatını yasakladı. Savaştan sonra ABD altın standardına geri dönebilirken Japonya bir dizi ekonomik kriz ve 1923’teki Tokyo depremi nedeniyle bunu yapamadı. Bu krizler döviz kurlarında dalgalanmalara ve altın ihracat yasağının kalkması için hükümet üzerindeki baskıların artmasına neden oldu. Ocak 1930’da ise altın standardına geri dönüldü. Ancak bunun zamanlaması çok talihsizdi çünkü dünya çapındaki bir ekonomik bunalımın başlangıcına denk gelmişti. Aralık 1931’de altın standardı yine terk edildi ve altın ihracatı yasaklandı. Bu ise yen’in uluslararası piyasalarda hızla değer yitirmesine neden oldu ve denizaşırı sermaye kaçışının önünü alabilmek için hükümet tarafından 1932 Sermaye Çıkışını Önleme Yasası ve 1933’de ise Döviz Kontrol Yasası yürürlüğe kondu. 1942’de yeni bir Bank of Japan yasası yürürlüğe girdi. Bu yasa, hükümete, bankanın tuttuğu altın rezervinin miktarına bakılmaksızın, basılacak banknotların maksimum miktarını belirleme yetkisi veriyordu.
II. Dünya savaşından sonra enflasyon Japon ekonomisinin yakasını bırakmadı. İşgal kuvvetlerinin otoriteleri bir parasal reformu da kapsayan acil önlemler alarak bunu kontrol altına almak istediler. Eski yen banknotların tamamı sirkülasyondan çekilip yenileri ile değiştirildi. Nisan 1949’da 1 ABD doları karşılığı 360 yen olarak benimsendi. Mayıs 1953’te bu kur oranı IMF tarafından resmen kabul görünce Japon yen’i tekrar uluslararası statüsüne kavuştu ve yen paritesi yaklaşık 2.5 miligram altın (0.0088 oz) olarak tesis edildi.
Dış ticaretin liberazisyonu ve yen’in uluslararasılaştırılması bu döneme rastlar. Japonya, 1955’te GATT’ı imzaladı ve 1956’da Birleşmiş Milletler’e katıldı. 1964’de, döviz transferleri üzerindeki tüm kısıtlamaları kaldırmayı zorunlu kılan IMF beyannamesinin 8. Maddesini kabul etti. 1960’lı yıllarda Japonya’nın ödemeler dengesi pozitife döndü ve döviz rezervleri önemli ölçüde artmaya başladı.
Ağustos 1971’de ABD yönetimi, ödemeler dengesindeki bozukluk nedeniyle, tek yanlı olarak doların artık altına konvertibıl olmayacağını açıkladı (Nixon Shocks). Bunun üzerine Japonya 1949’dan beri varolan döviz kurunu modifiye etmek zorunda kaldı; Aralık 1971’deki Smithsonian Anlaşması 1 dolar= 308 yen olarak yeni döviz kurunu belirledi. Bu anlaşma uluslararası ticaret dengelerini düzeltmede başarılı olamadı. Şubat 1973’de ABD doları altın karşısında yeniden devalüe edildi ve yen diğer önemli paralarla birlikte dalgalanmaya bırakıldı.
1973’den 70’li yılların sonuna kadar Japonya’nın ihracat performansı yen’in değeri üzerinde etkili oldu. 1976’dan 1978’e kadar olan süredeki ticaret fazlası yen’in ABD doları karşısındaki değerinin artmasına, 1973 ve 1979’daki petrol krizleri nedeniyle ihracat faaliyetlerindeki daralma ise yen’in değer kaybetmesine yol açtı. 80’li yıllarda ise finansal piyasalardaki sermaye transferleri, yen üzerinde ticaret dengesinin yaptığından daha etkili oldu. 80’li yılların ilk yarısında, ABD hükümetinin enflasyonu kontrol amacıyla yüksek faiz uygulaması doların yen karşısında yükselmesine neden oldu. Bu arada doların bu yüksek değeri ABD endüstrisinin uluslararası rekabet gücünde erozyona neden oldu. Bunun üzerine ABD bu problemi çözmek için sanayileşmiş 5 ülkenin maliye bakanları ile Eylül 1985’de bir toplantı yaptı. Bu toplantının sonucu olan Plaza Accord’a göre üye ülkeler doların değerinin düşürülmesi için döviz piyasalarına ortak müdahaleye razı oldular. Sonuçta 1988 yılı içinde yen’in 1 dolar karşısındaki değeri 239 yen’den 128 yen’e yükseldi. Birimi yen olan uluslararası işlemlerin ve menkul kıymetlerin hacmi 80’li yıllarda dramatik bir şekilde arttı. Bu fenomen, ABD-Japon Yen-Dolar Komitesinin raporunda ve Maliye Bakanlığı’nın yen’in uluslararasılaştırılması ve hükümet denetimin kaldırılmasını konu alan raporunda da (her ikisi de Mayıs 1984’de yayınlandı) yer aldı. Bu raporların ve Japonya ile dış ülkelerde artan finansal piyasa liberazisyonu baskısının bir sonucu olarak, faiz oranlarından ve Euroyen işlemlerinden hükümet denetimini kaldırmak, yen bazlı piyasalar yaratmak, ve yabancı firmaların Tokyo finansal piyasalarında yer almasınına izin vermek için bazı faaliyetlerde bulunulmuştur.
Japonya’nın dünya finans piyasalarında gelişmekte olan varlığı ve kreditör ülke olarak oynadığı esaslı role paralel olarak, 90’lı yıllarda dünya ticaretinde, sermaye transferlerinde ve yabancı döviz işlemlerinde yen kullanımının artması beklenmektedir.
Afrika'nın kuzeydoğu köşesinde yerleşik Mısır Arap Cumhuriyeti'nin 1 milyon km2 toprağı, 56 milyon nüfusu vardır ve başkenti Kahire'dir. Afrika'nın yağmur almayan bölgesinde olmasına rağmen ülke ekonomisi tarıma dayalıdır.
Mısır'ın parasal sistemi (özellikle kâğıt para) 25 Piastre'den (çeyrek pound kağıt para) 1,000 pound'a kadar uzanan bir diziden oluşur. Alışılmışın dışında, örneğin Amerikan kâğıt paralarındaki durumun tersine, Mısır'ın kâğıt paraları aynı ölçülerde değildir. Değeri düşük olan paranın boyutları da düşüktür.
Mısır'ın kullandığı madeni paralar bazı kâğıt paraların kopyası şeklindedir. Madeni para olarak 25 Piastre ve 50 Piastre vardır. Bu ikilenme yüzünden birçok kurumda madeni paraya rastlanmaz. Gerçekte ise bu paraların değeri çok düşük olduğundan ne kâğıt olanı ne de madeni olanını bulmak kolay değildir. İş hayatında hesaplar en yakın pound değerine yuvarlama şeklinde yapılır.
Mısır paraları çok renkli ve cazibeli bir şekilde dizayn edilmiştir. Parasal sistem aşağıdaki gibidir:
1 Piastre (Guerche) = 10 Millieme
1 Pound (Junayh) = 100 Piastre
Alıntı:girişim.com
Tarihçe
Meksika'nın üç yüz yıllık koloni yönetimi sırasında, Yeni İspanya Genel Valiliği'nin elindeki zengin maden yatakları sayesinde para sistemini altın, gümüş ve biraz daha az sayıda bakır madeni paralar oluşturuyordu. 19 yy’a kadar kâğıt para görülmedi. 1821'de bağımsızlığın elde edilmesinden sonra Meksika monarşiyle idare edilirken 11 yıllık savaşın tahrip ettiği bir ekonomi ile karşı karşıya kaldı. Ekonomiyi yoluna koymak için alınan tüm önlemler bir yarar sağlamadı. Bunun sonucunda da 20 Aralık 1822'de ilk resmi kâğıt para basıldı. 1, 2, ve 10 peso değerinde basılan bu paralar neredeyse kare biçiminde beyaz kağıtlardı ve sadece tek yüzlerinde IMPERO MEXICANO (Meksika İmparatorluğu) ibaresini taşıyorlardı. Bu paralar halk tarafından rağbet görmedi ve devlete olan güvenin sarsılmasına da neden oldu.
1823'de Meksika federal bir cumhuriyet oldu. Yeni hükümet, imparatorluk dönemindeki hazine hatalarını düzeltmeye ve halkın devlete olan güvenini yeniden sağlamaya gayret etti. Zorunlu borçlar durduruldu ve imparatorluk dönemi banknotları piyasadan çekildi. Buna rağmen hazinenin para sıkıntısı çözüme kavuşturulamadı ve yeniden banknot basımına gidildi. Bu yeni banknotlar dini inançlara göre düzenlendi ancak halk tarafından itibar görmedi ve piyasadan geri çekildi. 1864'de Maximilian'ın imparatorluğu döneminde kâğıt para kullanımına geri dönüldü. Bu sefer özel bir banka olan Banco de Lodres, Mexico y Sudamerica para basımına gitti. Bu paralar kabul gördü ve bazı durumlarda metal paranın da önüne geçti.
İmparatorluğun çökmesi ve cumhuriyetin yeniden kurulmasından sonra kâğıt para basımı ortamı daha da olgunlaştı. Uzun süren General Profirio Diaz (1877-1911) döneminde, 1897 Credit Institutions of Law gereğince bankacılık sistemi organize edildi. Her eyalette en azından bir özel banka para basma işi yapıyordu. Banco National de Mexico'nun ulusal çaptaki varlığının yanısıra Banco de Londres y Mexico'nun imtiyazı da onaylanmıştı. Bu banknotlar 1,5,10, 20, 50, 100, 500 ve 1.000 peso değerinde üretildiler. Paralar Bradbury, Wilkinson & Company, American Banknote Company ve American Book & Printing Company gibi uzman yabancı şirketlerce üretildi ve halk tarafından da kabul gördü.
1919'da Profirio Diaz'a karşı devrim yapıldı ve büyük miktarda madeni para piyasalardan çekilirken kâğıt para da itibarını yitirdi. General Victoriano Huerta döneminde 1913-15 arası ihtiyaçtan dolayı çok miktarda metal para basıldı, kâğıt para miktarı ikiye katlandı. Paraların kalitesindeki çeşitlilik problemi çözeceği yerde daha da büyüttü. Halk tarafından "bilimbiques" adı verilen bu paraların değeri basan kişinin bölgesindeki gücü ve otoritesine göre değerlendiriliyordu. Huerta'nın yenilmesinden sonra para değer kaybetti ve durumu içinden çıkılamaz hal alırken yeni paralar da basıldı. Sahte para basımının başlaması ile paranın durumu daha da kötüleşti.
Bunun üzerine birtakım tedbirler alındı ve Huerta'ya karşı devrim yapan Carranza tarafından piyasaya sürülen paralar geçerli para olarak kabul edildi. Sahte para basımının önüne geçmek için bu paralar New York'taki American Banknote Company tarafından üretildiler. 1916'da bu paralar tedavülde iken eskileri kademeli olarak piyasadan çekildi ancak akıbeti yine aynı oldu ve devalüsyon da gördükten sonra kullanılmaz hale geldi. Carranza 1916'da madeni para basımına yeniden başladı.
Banco de Mexico
Banco de Mexico 1 Eylül 1925’de çalışmaya başladı. Banco de Mexico’nun ilk banknotları New York’daki American Banknote Company (ABNC) tarafından 180 x 83 mm boyutlarında basıldı. Bu banknotlar 5, 10, 20, 50, 100, 500 ve 1.000 peso değerindeydiler. Daha sonra 1936-1942 arasında ikinci geçici seri basıldı. Bu paralar da aynı firma tarafından basıldı ancak 157 x 67 mm boyutlarındaydılar. 1936-1978 arası üçüncü seri dolaşıma girdi. Yukarıda bahsedilen değerlere 10.000 peso da ilave edildi ve bunlar da ABNC tarafından basıldılar.
Meksika parasında yeni dönem 1969’da Banco de Mexico’nun para basımı işlerine girmesiyle başlar. Bu dördüncü fakat yerel anlamda birinci seri paralar en son teknolojik gelişmelerden yararlanılarak 5, 10, 20, 50, 100, 500, 1.000, 2.000, 5.000, 10.000, 20.000, 50.000 ve 100.000 peso değerlerinde basıldılar.
18 Haziran 1991’de yayınlanan bir kararname ile Birleşik Meksika Devletleri Para Sistemi devreye girdi. Buna göre yeni peso eski 1.000 peso değerindeydi. Eski sistemle karışmaması için peso adının önüne “yeni” anlamına gelen “nuevo” sözcüğü konuldu. 1992’de yeni bir seri para daha basıldı. Bunlar 10, 20, 50 ve 100 peso değerlerinde olup 129 x 66 mm boyutlarındaydılar. Aynı yılın sonunda paralar yeni dizaynları ile bir daha basıldı. Bu seri ise 155 x 66 mm boyutlarında 10, 20, 50, 100, 200 ve 500 pesoluk banknotlardan oluşuyordu. 1994’den günümüze kadar bir önceki seri ile aynı değerlerde olan, ancak önündeki “nuevos” sıfatı atılan para serisi kullanılmaktadır.
Alıntı:girişim.com
Kanada’nın tarihi boyunca ilk zamanlarda deniz kabukları, cam boncuklar ve hayvan postları gibi elemanların para yerine geçtiği görüldü. Bankalar 1800’lü yılların başlarında kuruldu ve her banka kendi parasını bastı. 1867’de parlamento, Kanada Dominyonu paralarının basılmasına izin veren yasayı onayladı. Hem patent sahibi bankaların hem de hükümetin piyasaya sürdüğü banknotlar ortak olarak yıllarca kullanıldılar.
1934’de Bank of Canada kuruldu ve para basımı konusunda yetki alarak 11 Mart 1935’de ilk seri banknotları bastı. İlk banknotlar İngilizce ve Fransızca olmak üzere çok dilli olarak basıldılar. Paraların tasarımı dillerinin dışında hemen hemen aynıydı. Ön yüzlerinde kraliyet ailesinden ya da başbakanlardan birinin resmi, arka yüzlerinde ise tarımsal figürler yer alıyordu.
İlk serilerinin basımından iki yıl sonra tek dilli paraya gereksinim duyulmasından dolayı ikinci seri banknotlar basıldı. 100 ve 1000 dolarlık banknotlarda eski başbakanların resimleri kalırken, Kral George VI’nın resimleri dışında diğer kraliyet üyelerinin resimleri paradan kaldırıldı.
Üçüncü seri banknotlar 1952’de hazırlandı. II Elizabeth’in tahta çıkmasıyla birlikte yeni seriler için klişeler hazırlandı ancak 1937 serisinin renk ve tek dil gibi özellikleri korundu. Portre, banknotun bükülmelerden dolayı yıpranma konusunda hassas olan orta yerinden sağ tarafına taşındı. Eski baskılardaki ayrıntılar basitleştirilirken alegorik figürlerin yerini kır manzaraları aldı. İlk defa bu serilerde zemin tasarımını oluşturmak üzere hanedan arması kullanıldı. Bu seriler aynı zamanda Kraliçe’nin portresinin tüm banknotlarda yer aldığı yegâne serilerdir.
1969-1979 SERİLERİ
Sahte para basımının giderek artması üzerine Bank of Canada 1969’da yeni bir seri banknot basımına başladı. Bu serilerde eskilerden farklı olan değişiklikler vardı. Renkli ve dalgalı desenler ve gölgelendirilmiş manzara resimleri kullanıldı. Eski başbakanların resimleri yeniden konuldu. Bu serilerde 1000 dolarlık banknot kullanılmadı.
Bundan önceki serilerin aksine bu sefer aynı basım tarihini kullanmaktan vazgeçildi ve banknotlar üzerinde basıldığı yılın tarihi yer aldı.
Bu seriler genellikle “Kanada Kuşları” serileri olarak anılırlar. Renkli fotokopi teknolojisindeki gelişmeler üzerine sahte para basımına karşı güvenlik önlemlerini artırmak amacıyla böyle bir tasarım yapıldı. Eski başbakanların ve Kraliçe’nin portreleri, daha fazla güvenlik sağlamak amacıyla, oyma yazım tekniğinin sunduğu avantajdan faydalanılarak işlendi. 1 dolarlık banknotlar ise sirkülasyondan kaldırıldı. Bu yakınlarda 2 dolarlık banknotlar da sirkülasyondan kaldırılırken her ikisinin yerine daha uzun ömürlü olmalarını sağlamak ve üretim maliyetlerini düşürmek için madeni paralar basıldı.
Kanada madeni paralarının tarihsel gelişimi ayrıca bir çalışma konusu olacak kadar zengin bir içeriğe sahip. Günümüzde kullanılan madeni paralar şu şekilde sıralanıyor:
1 sent, 5 sent, 10 sent, 25 sent, 1 dolar, 2 dolar.
Alıntı:girişim.com